Voor scholen · Wet en regelgeving

Wat de zorgplicht sociale veiligheid van scholen vraagt.

En hoe je het digitale stuk regelt. Een helder overzicht voor schoolleiders, veiligheidscoördinatoren en bestuurders.

Let op: zocht je naar de “Wet Vrij en Veilig Onderwijs”? Dat wetsvoorstel (36.777) is op 30 juni 2026 verworpen door de Tweede Kamer en bestaat niet. Dit artikel gaat over wat wel geldt: de zorgplicht sociale veiligheid, artikel 4c WPO en artikel 3b WVO 2020.
Leestijd
7 minuten
Onderwerp
Zorgplicht sociale veiligheid
Voor
Schoolleiders PO & VO
Bijgewerkt
21 september 2026
Door Jeremy Loman Oprichter CyberBurger Geen schuld, geen schaamte

Voor jouw school geldt nu al de zorgplicht sociale veiligheid: artikel 4c WPO en artikel 3b WVO 2020. Dat betekent onder meer een veiligheidsbeleid en een jaarlijkse evaluatie. Ook voor digitale incidenten. Dit is wat het van je vraagt en wat je kunt regelen.

Misschien heb je de naam “Wet Vrij en Veilig Onderwijs” voorbij zien komen. Dat wetsvoorstel zou het bestaande veiligheidsbeleid op scholen versterken, maar is op 30 juni 2026 door de Tweede Kamer verworpen1. Het bestaat dus niet. Wat wel bestaat, en al jaren geldt, is de zorgplicht sociale veiligheid uit artikel 4c WPO en artikel 3b WVO 2020.

In dit artikel zetten we op een rij wat de zorgplicht van jouw school vraagt en, belangrijker nog, wat je nu kunt doen. De inspectie toetst er nu al op, onder standaard VS1, dus dit is geen kwestie van voorbereiden op iets dat nog moet komen.

Het kader

Wat de zorgplicht sociale veiligheid is.

De zorgplicht sociale veiligheid staat in artikel 4c van de Wet op het primair onderwijs en artikel 3b van de Wet op het voortgezet onderwijs 20201. Ze verplicht scholen om een veiligheidsbeleid te voeren, de veiligheidsbeleving van leerlingen en personeel jaarlijks te monitoren en de resultaten naar de Inspectie van het Onderwijs te sturen.

De zorgplicht raakt zowel het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs. Het bevoegd gezag, dus het bestuur, heeft een centrale rol. Niet de individuele leerkracht, maar het bestuur is verantwoordelijk voor het beleid en de rapportage aan de inspectie.

Goed om te weten

Dit is geen nieuw wetsvoorstel, dit geldt al.

Er is geen inwerkingtredingsdatum en geen uitvoeringsbesluiten die nog moeten komen. De zorgplicht sociale veiligheid is bestaand recht en de inspectie toetst er nu al op, onder standaard VS1. Wat wel nog een eigen datum heeft: de nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid, die vanaf 1 augustus 2027 gaan gelden voor wat leerlingen op school leren.

De kern

Wat de zorgplicht van je vraagt.

De zorgplicht en de wetgeving eromheen bevatten een aantal verplichtingen die in de praktijk elke school raken. Dit zijn de belangrijkste.

01

Veiligheidsbeleid voeren en jaarlijks evalueren

Je stelt beleid op voor sociale veiligheid, digitale incidenten inbegrepen, en evalueert dat ieder schooljaar.

02

Veiligheidsbeleving jaarlijks monitoren

Leerlingen en personeel worden jaarlijks bevraagd op hoe veilig zij zich voelen. De uitkomsten stuur je naar de inspectie.

03

Coördinator en aanspreekpunt sociale veiligheid

Eén verantwoordelijke die het veiligheidsbeleid bewaakt en het aanspreekpunt is bij incidenten, ook digitale.

04

Meld-, overleg- en aangifteplicht bij seksuele misdrijven (MOA)

Los van de zorgplicht, maar wel bestaand recht: bij een vermoeden van seksueel grensoverschrijdend gedrag door personeel moet het bevoegd gezag melden, overleggen en soms aangifte doen.

05

Meldplicht datalekken (AVG)

Bij een datalek met persoonsgegevens meld je binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Dit geldt sowieso, los van de zorgplicht sociale veiligheid.

De blinde vlek

Het digitale stuk valt hier ook onder.

Voor scholen is dit het minst zichtbare deel. De zorgplicht noemt geen aparte categorie voor digitale incidenten. Maar in de praktijk wegen ze mee. Sextortion, AI-nudes, online pesten, doxing, datalekken en jeugdcriminaliteit-via-online: het zijn allemaal zaken die meetellen in je veiligheidsbeleid en de veiligheidsbeleving van je leerlingen.

“Bij digitale incidenten is veel moeilijker te bepalen wanneer iets ernstig is dan bij fysieke incidenten.”

De kern van de implementatie-uitdaging voor scholen

Een viraal gegaan beeld, een fake-account, een suïcidaal signaal in een chat, een datalek met onbekende scope: dat zijn beoordelingen die specialistische kennis vragen. De Inspectie verwacht dat scholen weten welk incident “ernstig” is. Juist daar zit het werkelijke knelpunt.

Wij hebben daarom alle schoolrelevante digitale incidenten in kaart gebracht. Het zijn er 41, verdeeld over 10 categorieën, van online pesten tot ransomware en money mules2. Wil je het volledige overzicht? Lees dan ons artikel 41 soorten digitale incidenten voor scholen.

Geen deadline, wel nu al

Dit is geen wet die nog moet ingaan.

Waar bij de kerndoelen digitale geletterdheid een harde datum geldt (1 augustus 2027, met overgangsrecht tot 2031), werkt de zorgplicht sociale veiligheid anders: ze geldt gewoon, ieder schooljaar opnieuw, en de inspectie toetst er nu al op.

  • Elk schooljaar: veiligheidsbeleid actueel houden en de veiligheidsbeleving van leerlingen en personeel monitoren.
  • Doorlopend: incidenten die zich voordoen, ook digitale, wegen mee in dat beleid en die monitoring.
  • Jaarlijks: het bevoegd gezag evalueert het veiligheidsbeleid en stuurt de resultaten naar de inspectie, die toetst onder standaard VS1.
  • 1 augustus 2027: hier verandert wel iets, maar dat is een ander onderwerp: dan gaan de nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid gelden voor wat leerlingen op school leren.
Aan de slag

Zo regel je het digitale stuk.

Je hoeft nergens op te wachten. Dit zijn de dingen die je nu al kunt regelen.

01

Wijs een veiligheidscoördinator aan

Eén verantwoordelijke met mandaat over alle veiligheidsincidenten, ook de digitale. Vaak is deze rol er al, maar niet altijd met de digitale kant erbij.

02

Zorg voor een vertrouwenspersoon

Geen harde eis van de zorgplicht zelf, maar wel goede praktijk en vaak onderdeel van het bestuursbeleid. Vaak geregeld via samenwerking met andere scholen of het bestuur.

03

Kies een incidentregister dat digitale incidenten aankan

Digitale incidenten moeten net zo goed worden geregistreerd als fysieke. Veel bestaande systemen zijn daar nog niet op ingericht.

04

Actualiseer je beleid digitale veiligheid

Sextortion, AI-nudes en doxing horen er allemaal in. Veel beleidsdocumenten zijn nog op cyberpesten-niveau blijven steken.

05

Oefen de meldroutes met je team

Wat doe je bij een datalek? Bij een viraal beeld? Bij een verdacht signaal in een chat? Een korte oefening met je team maakt het verschil.

Wil je het complete plaatje, inclusief de praktische stappen per incident? Bekijk dan onze verdiepende artikelen hieronder, of zet je school direct op de juiste route met de incidentregistratie-tool.

Bronnen

Waar deze cijfers en feiten vandaan komen.

  1. Zorgplicht sociale veiligheid: artikel 4c Wet op het primair onderwijs en artikel 3b Wet op het voortgezet onderwijs 2020. Toetsingskader inspectie, standaard VS1.
  2. Incidenttypologie digitale incidenten voor scholen, CyberBurger, 2026. 41 incidenttypes in 10 categorieën, opgesteld op basis van het Wetboek van Strafrecht, de AVG en de Meldcode.
  3. Zorgplicht sociale veiligheid, Stichting School & Veiligheid. schoolenveiligheid.nl
  4. Wetsvoorstel Vrij en Veilig Onderwijs (36.777) is op 30 juni 2026 verworpen door de Tweede Kamer, Eerste Kamer. eerstekamer.nl
Veelgestelde vragen

Veelgestelde vragen over de zorgplicht sociale veiligheid.

Nee. Wetsvoorstel 36.777 is op 30 juni 2026 door de Tweede Kamer verworpen. Wat gewoon blijft gelden, is de zorgplicht sociale veiligheid uit artikel 4c WPO en artikel 3b WVO 2020.

Ja. De zorgplicht noemt geen aparte categorie voor digitale incidenten, maar in de praktijk wegen ze mee in je veiligheidsbeleid en de jaarlijkse monitoring van de veiligheidsbeleving: denk aan sextortion, AI-nudes, online pesten, doxing en datalekken.

Een actueel veiligheidsbeleid, een jaarlijkse monitoring van de veiligheidsbeleving van leerlingen en personeel, een aanspreekpunt en coördinator sociale veiligheid, en het doorsturen van de resultaten naar de inspectie.

Het bevoegd gezag, dus het bestuur, niet de individuele school of leerkracht. Zorg dat de lijn directie, bestuur en inspectie op orde is.

Ja. Artikel 4c WPO geldt voor het primair onderwijs, artikel 3b WVO 2020 voor het voortgezet onderwijs. Sommige digitale incidenttypes komen vooral bij 12-plus voor, zoals money mules en sextortion, maar de zorgplicht zelf geldt voor beide sectoren.

Digitaal op orde

Zet je school op de juiste route.

Met de incidentregistratie-tool van Cyber·burger registreer je een digitaal incident in minder dan vijf minuten en krijg je direct een routekaart, meldconcepten en een rapport voor je archief. De tool zit in elk pakket voor scholen, of je neemt hem los.

Bekijk de incidentregistratie-tool Of bekijk de pakketten voor scholen
Incidentwijzer zit in elk pakket voor scholen. Los kost hij € 395 per locatie per jaar, exclusief btw. Vragen? Bel 0316-798 000.