1.4 Cyberpesten
Vroeger stopte pesten bij de voordeur. Nu gaat het mee naar de slaapkamer.
Een korte reis door wat cyberpesten is, hoe je het herkent, en waarom jouw kind (en jij) meer kunnen doen dan je denkt.
Pesten is nooit de schuld van het kind dat gepest wordt.
Dat geldt offline en online. Maar online pesten werkt anders dan pesten op het plein: het stopt niet om drie uur, het kan in een avond viraal gaan en het bewijs blijft staan. Juist daarom kun jij als ouder veel betekenen, als je weet waar je op let.
Het aantal pestmeldingen bij vertrouwensinspecteurs steeg in een jaar met 24% in het basisonderwijs en 36% in het voortgezet onderwijs. Bron: Inspectie van het Onderwijs, 2025.
Dat zijn ruim 100.000 leerlingen per jaar, alleen al in het voortgezet onderwijs. Bij meisjes is het 12%, bij jongens 8%. En 2% wordt zelfs wekelijks online gepest.
Het gebeurt vaak in de klasapp, waar geen volwassene meekijkt.
Drie berichten: een foto gaat rond, een klasgenoot staat buiten de groep. En je kind kijkt toe, zegt niets, en voelt dat het niet klopt. Daarover later meer.
Hetzelfde pesten, maar dan zonder pauzeknop.
Cyberpesten is opzettelijk, herhaaldelijk en met machtsverschil iemand schaden via apps, games of sociale media. Vier dingen maken het anders dan pesten op het plein:
- 1Het stopt nooit. Geen veilige thuishaven: berichten komen ook om elf uur in de slaapkamer binnen.
- 2Het gaat snel en blijft staan. Een foto of roddel bereikt in een avond de hele school, en is moeilijk weg te krijgen.
- 3De dader is vaak onzichtbaar. Bij 43% van het online pesten weet het slachtoffer niet wie het doet (CBS, 2024).
- 4Maar meestal is het dichtbij. Bijna 70% wordt door dezelfde persoon offline en online gepest, en de helft speelt zich af tussen klasgenoten (NJi, 2026).
Drie vormen die je als ouder wilt kennen.
- 1Buitensluiten. Uit de klasapp gezet worden, nooit meer uitgenodigd worden, genegeerd worden in de groep. Onzichtbaar voor school, keihard voor je kind.
- 2Roddelen en uitschelden. Memes over een klasgenoot, scheldgroepen, haatreacties, nepaccounts uit iemands naam.
- 3Beeld delen. Gênante foto’s of video’s doorsturen, of erger: bewerkte beelden. Dit is de snelst groeiende en schadelijkste vorm.
Met een gratis app wordt van een gewone foto een nepnaaktfoto gemaakt. In 99% van de gevallen is het slachtoffer een meisje of vrouw (Offlimits, 2025). Dit is strafbaar, ook als de maker minderjarig is. Het maken en delen valt sinds 1 juli 2024 onder het strafrecht.
Plagen, ruzie of pesten? Drie vragen die het verschil maken.
Niet elk vervelend bericht is pesten. Dat onderscheid helpt je om rustig te reageren.
- 1Hoe vaak gebeurt het? Plagen en ruzie zijn eenmalig of gaan over. Pesten is herhaald en houdt aan.
- 2Is het gelijkwaardig? Bij plagen kan je kind terugdoen en lacht het mee. Bij pesten is er machtsverschil: een groep tegen een kind, of een anonieme dader.
- 3Wat doet het met je kind? Plagen doet geen pijn die blijft. Pesten beschadigt: je kind gaat apps of school vermijden, slaapt slecht, trekt zich terug.
Bij herhaling, machtsverschil of zichtbare schade: dan is het pesten en is het tijd om in actie te komen.
Meestal is jouw kind geen slachtoffer en geen dader, maar omstander.
En juist daar zit de sleutel. Als een omstander ingrijpt, stopt 57% van de cyberpest-situaties binnen 10 seconden. De meeste kinderen kijken weg. Niet omdat het ze niet kan schelen, maar omdat ze bang zijn om zelf de volgende te zijn.
- ·Leer je kind een simpele zin: “Stop, dat is niet oké.” Eén stem verandert vaak de hele groep.
- ·Niet doorsturen is ook ingrijpen. Wie een foto of roddel niet doorstuurt, haalt de brandstof weg.
- ·Melden is geen klikken. Het bij de mentor melden heet helpen, en het mag ook anoniem.
Bron: internationaal omstander-onderzoek, via CyberBurger Kennisbank, 2026; KiVa Nederland.
Beoordeel zelf. Kies per situatie wat jij ziet.
Kijk naar herhaling, machtsverschil en schade. Beoordeel alle zes om verder te gaan.
Situatie 1 van 6
Cyberpesten is geen fase die vanzelf overgaat.
Dit deel is niet bedoeld om je bang te maken, maar om uit te leggen waarom je een niet-pluis-gevoel nooit hoeft weg te wuiven.
Zonder hulp kan de impact lang doorwerken: in een Britse studie was het effect van pesten tot 40 jaar later meetbaar (Takizawa e.a., 2014). Met steun op tijd herstellen kinderen juist goed. Denk jij of je kind aan zelfdoding? Bel 113 of 0800-0113 (gratis, 24/7).
Vijf signalen dat er meer speelt dan gedoe.
- 1Je kind vermijdt opeens de telefoon of bepaalde apps, of zet accounts uit. Anders dan een gewone schermpauze: er zit emotie op.
- 2Sterke emotie na schermgebruik. Boos, in tranen of stil na het kijken op de telefoon. Verstopt het scherm als jij binnenkomt.
- 3Hoofdpijn, buikpijn, slecht slapen, vooral in schoolweken en niet in vakanties.
- 4Niet meer naar school willen of bepaalde lessen en pauzes vermijden.
- 5Vrienden vallen weg. Niet meer uitgenodigd, niet meer in de groepsapp, alleen in de pauze.
Eén signaal zegt weinig, een combinatie wel. Zie je drie of meer signalen tegelijk: handel altijd. Wees extra alert bij meisjes en lhbtiq+-jongeren: non-binaire jongeren worden ruim 3 keer zo vaak online gepest als gemiddeld (34%, GGD 2023).
Jouw eerste reactie bepaalt of je kind blijft praten.
- 1Luister eerst, los later op. Zeg letterlijk: “Goed dat je het vertelt. Dit is niet jouw schuld.” Veel kinderen zwijgen uit angst of schaamte.
- 2Pak de telefoon niet af. Dat voelt als straf voor het slachtoffer en isoleert je kind nog verder. Het is ook de grootste angst waardoor kinderen zwijgen.
- 3Bewijs eerst, verwijderen daarna. Maak samen screenshots met datum en tijd. Daarna pas melden, blokkeren en account op privé zetten.
- 4Schakel school in. Mentor of zorgcoördinator, niet de hele klas. Elke school is wettelijk verplicht om pesten aan te pakken (Wet veiligheid op school, 2015).
In de lessen van module 3 en 5 oefen je dit gesprek en het complete stappenplan bij een incident.
En als jouw kind degene is die pest of doorstuurt?
Het kan ook andersom zijn: jouw kind lacht mee, stuurt een foto door of zet iemand uit de groep. Dat is schrikken, maar ook dan blijf je gewoon de ouder. Meedoen komt meestal uit groepsdruk of een ondoordachte klik, niet uit slechtheid. En het is op te lossen.
- 1Benoem het gedrag, niet het kind. “Dit bericht doorsturen kwetst” opent het gesprek; “je bent een pester” sluit het. Een kind dat zich veroordeeld voelt, klapt net zo hard dicht als een slachtoffer.
- 2Het slachtoffer staat ook centraal. Help je kind het goed te maken: stoppen, sorry waar dat kan, en niets meer doorsturen. Niet doorsturen is zelf ingrijpen.
- 3Soms is het strafbaar. Een gênante of bewerkte foto delen (ook AI-nepnaakt) valt sinds 1 juli 2024 onder het strafrecht, ook als de maker minderjarig is. Dat maakt het niet hopeloos: via Halt volgt een leerstraf zonder strafblad.
- 4Je hoeft het niet alleen te dragen. De preventielijn van Offlimits (0800-266 64 36) is er juist voor kinderen die zelf een grens dreigen over te gaan, anoniem. En de school helpt met een herstelgesprek.
Je hoeft dit niet alleen op te lossen.
- meldpunt van Offlimits · meldpunt.offlimits.nl (beeld laten verwijderen, ook nepnaakt)
- preventielijn van Offlimits · 0800-266 64 36
- De Kindertelefoon · 0800-0432 (gratis en anoniem, voor je kind zelf)
- Pestweb / School en Veiligheid · 030-285 66 16
- 113 Zelfmoordpreventie · 113 of 0800-0113 (gratis, 24/7)
- 01Pesten is het bij herhaling, machtsverschil en schade. Online stopt het nooit vanzelf om drie uur: neem signalen serieus, ook buitensluiten en gedoe in games.
- 02Jouw kind is meestal omstander, en juist daar zit de kracht: één “Stop, dat is niet oké” of niet doorsturen stopt meer dan de helft van de situaties.
- 03Vertelt je kind iets? Eerst luisteren, niet de telefoon afpakken, bewijs bewaren en de mentor inschakelen. Twijfel je? Bel gratis de hulplijn van Offlimits (020-261 52 75).
- 9,1% VO online gepest (12% meisjes, 8% jongens, 2% wekelijks); 34% non-binaire jongeren. GGD Gezondheidsmonitor Jeugd, 2023.
- Meldingen vertrouwensinspecteurs +24% PO en +36% VO. Inspectie van het Onderwijs, Staat van het Onderwijs, 2025.
- 24% van de middelbare scholen meldt AI-nepnaakt-pestincidenten. Pointer KRO-NCRV, 2025.
- 99% van de slachtoffers van nepnaaktbeelden is vrouw of meisje. Offlimits, 2025.
- 43% van de online daders is onbekend; 9% doet aangifte. CBS Online Veiligheid en Criminaliteit, 2024.
- Bijna 70% wordt offline en online door dezelfde persoon gepest; helft binnen eigen school. NJi, 2026.
- 2 op de 3 kinderen ervoer toxisch gedrag of pesten in games. HackShield, 2025 (85.000 kinderen).
- 2x verhoogd risico op hoofdpijn, buikpijn en slaapproblemen. WHO/Europe HBSC, 2024.
- 64% merkt invloed op schoolprestaties. Cyberbullying Research Center, 2025.
- 2,57x hogere kans op suïcidepoging, 2,35x op zelfbeschadiging. John e.a., JMIR Mental Health, 2018 (116 studies, 603.231 deelnemers).
- Doorwerking tot 40 jaar later meetbaar. Takizawa e.a., American Journal of Psychiatry, 2014.
- 57% van de cyberpest-situaties stopt binnen 10 seconden bij ingrijpen van een omstander. Internationaal omstander-onderzoek, via CyberBurger Kennisbank, 2026.
- Nepnaaktbeelden maken en delen strafbaar sinds 1 juli 2024 (art. 254ba Sr). Wetboek van Strafrecht.
Cijfers met bron en jaar uit de CyberBurger Kennisbank 2.0. Laatst bijgewerkt Q2 2026.
Je herkent het nu eerder, en je weet wat werkt.
In de volgende les: wat de eindeloze feed met het hoofd van je kind doet, en hoe je daarover in gesprek blijft.