1.3 Online criminaliteit

Module 1 · Les 1.3 · Online criminaliteit

Een appje, een gunst, en ineens zit je kind ergens in waar het niet meer uit komt.

Een korte reis door hoe criminelen jongeren online benaderen, en hoe jij het op tijd ziet en bespreekbaar maakt.

Voor oudersNiveau instapDuur 9 min
De rode draad

Dit overkomt gewone gezinnen, niet alleen probleemkinderen.

Werving gebeurt online en ziet er in het begin onschuldig uit: snel geld, een vriendelijke vraag, een klein klusje. Je kind doet niets fout door benaderd te worden. Het is de ander die plant en manipuleert. Hoe eerder jij het ziet, hoe makkelijker je er samen uit komt.

Criminele uitbuiting van minderjarigen steeg met 223% in een jaar (van 13 naar 42 geregistreerde gevallen). Bron: Nationaal Rapporteur Mensenhandel, 2025.

Cijfer
Even stilstaan
1 op de 8
jongeren van 12 tot 18 jaar is al persoonlijk gevraagd voor een criminele klus.

Een kwart zag online berichten waarin om zulke klusjes wordt gevraagd. Dit speelt op het platteland net zo goed als in de stad. Je bent dus niet de enige ouder die hiermee te maken kan krijgen.

Bron: Sociaal Planbureau Groningen, Jeugdpeiling Criminaliteit, 2026 (n=574).
Zo begint het
In de praktijk

Het begint zelden met een dreigement. Meestal met een aanbod.

Vriend van een vriend
Yo, makkelijk geld nodig? 😎
Vriend van een vriend
Leen je pinpas 1 avondje uit, 100 euro voor jou
Je kind
Is dat niet sketchy ofzo
Vriend van een vriend
Nee joh iedereen doet het, niks aan de hand

Vriendelijk, makkelijk, en met een beetje druk. Dit is het begin van geldezel-werving. Wie ja zegt, krijgt het beloofde geld bijna nooit en houdt wel de gevolgen.

Hoe werving werkt
In vier stappen

Waarom uitstappen zo moeilijk wordt.

  • 1Uitkiezen. De werver zoekt jongeren die opvallen of ergens behoefte aan hebben: aandacht, status of geld.
  • 2Vertrouwen winnen. Eerst gewoon leuk contact, soms wekenlang. Het voelt als een vriend.
  • 3Kleine gunst. Een klein klusje met snel geld. Daarmee is de eerste stap gezet.
  • 4Druk. Daarna volgt dreiging of chantage, soms met een foto of filmpje. Uitstappen voelt dan onmogelijk.

Bron: Politiekunde 133, VU/EUR/NSCR, 2026 (eerste grootschalige NL-meting onder jongeren).

Cijfer
De belofte is loos
0 op de 10
jongeren krijgt het beloofde geld nooit volledig uitbetaald.

Meer dan de helft van de jongeren weet niet eens wat een geldezel precies is. Het aanbod klinkt als makkelijk verdienen, maar de winst gaat naar de werver en de schade blijft bij je kind.

Bron: Saxion Lectoraat Online Weerbaarheid, Bekkers e.a., 2024.
Geldezels
Je pinpas is geen klein ding

Wat het uitlenen van een bankpas echt kost.

Een geldezel leent zijn rekening of pinpas uit zodat crimineel geld erdoorheen kan. Het lijkt onschuldig, maar banken sporen dit bijna altijd op. De gevolgen lopen jaren door.

8 jaar
een geldezel-notering kan zo lang een bankrekening en lening blokkeren.
bijna 100%
van de gevallen wordt door banken opgemerkt.

Bron: NVB-beleid (Extern Verwijzingsregister) en Saxion, 2024.

Fraude en oplichting
Niet alleen daders, ook slachtoffers

Jongeren worden vaker opgelicht dan volwassenen, en zwijgen het vaker dood.

Denk aan een nepwebshop met sneakers die nooit komen, of een appje van papa dat eigenlijk een oplichter is met een nagemaakte stem. Schaamte zorgt dat veel jongeren het thuis niet vertellen.

1 op 5
jongeren (16-19) werd al opgelicht door een nepwebshop, gemiddeld 350 euro schade.
+223%
meer meldingen van fraude met een nagemaakte stem in een jaar; 60% hoort het verschil niet.
30%
van de jonge slachtoffers vertelt het of meldt het ergens.

Bron: Wijzer in geldzaken, 2025; Fraudehelpdesk, 2026; KPN, 2025; ABN AMRO, 2024.

Radicalisering
Het algoritme stuurt mee

Van een filmpje naar een gesloten groep, sneller dan je denkt.

Veel jongeren komen via aanbevelingen in steeds extremere content terecht, zonder er bewust naar te zoeken. In gesloten groepen worden ze geprezen, krijgen ze een wij-zij-verhaal en soms de opdracht iets te doen. Dat heet online radicalisering.

25
filmpjes waren genoeg voordat een testaccount op TikTok een toespraak van Hitler kreeg.
uren
een proces dat vroeger 16 maanden duurde, kan nu in dagen of uren gaan.

Ook sadistische groepen zoals 764 benaderen kinderen van 8 tot 17 via Roblox en Discord. Minstens 25 Nederlandse kinderen waren hierin actief.

Bron: ISD, 2024; Soufan Center, 2025; NOS en Europol, 2025.
Oefenen
Onschuldig klusje of zorgsignaal?

Beoordeel zelf. Kies per situatie wat je ziet.

Niet elk teken is reden tot zorg. Het gaat om het patroon. Beoordeel alle zes om verder te gaan.

Je dochter (14) laat zien dat iemand op Snapchat vroeg: leen je pinpas 1 avondje uit, 100 euro voor jou.
Zorgsignaal. Dit is klassieke geldezel-werving. 9 op de 10 jongeren krijgt het beloofde geld nooit, en een geldezel-notering kan tot 8 jaar een bankrekening blokkeren. Reageer rustig, pak de telefoon niet af, en bel voor advies Veilig Thuis (0800-2000). Bron: Saxion, 2024.
Je zoon (17) komt laat thuis van zijn bijbaan bij een restaurant, is moe en heeft soms een nieuwe pet. Hij praat gewoon over school en sport.
Onschuldig. Een bijbaantje en af en toe iets nieuws hoort bij deze leeftijd. Er is een duidelijke herkomst en geen geheimzinnigheid. Blijf gewoon in gesprek over hoe het gaat.
Je zoon (15) heeft sinds twee weken dure nieuwe sneakers en oordopjes en trakteert klasgenoten. Hij heeft geen bijbaan en wordt vaag als je vraagt waar het geld vandaan komt.
Zorgsignaal. Onverklaarbaar geld of dure spullen is het meest concrete vroege teken. Vraag rustig en zonder beschuldiging waar het vandaan komt. Het gaat om het gesprek, niet om straffen.
Je krijgt een belletje: papa hier, ik ben mijn telefoon kwijt, kun je snel 1.200 euro overmaken? De stem klinkt precies als je kind.
Zorgsignaal. Dit is oplichting met een nagemaakte stem. Zulke meldingen stegen met 223% in een kwartaal en 60% van de mensen hoort het verschil niet. Maak niets over, bel zelf terug op het bekende nummer. Bron: Fraudehelpdesk, 2026; KPN, 2025.
Je kind (14) heeft een nieuw Telegram-account met het getal 1488 in de naam, draait notificaties uit en ziet zijn oude vrienden niet meer.
Zorgsignaal. Codegetallen als 88, 14 of 1488, een nieuwe gesloten groep en het wegvallen van oude vrienden horen bij online radicalisering. Documenteer rustig wat je ziet en bel voor advies het Landelijk Steunpunt Extremisme (088-20 80 080), niet meteen de politie.
Je dochter (13) gamet veel op Roblox met klasgenoten en vertelt er open over aan tafel. Ze laat zien wat ze bouwt.
Onschuldig. Gamen is normaal en zij is er open over. Het wordt pas een signaal bij geheimzinnigheid, gesloten groepen, codetaal of dwang tot foto’s. Blijf interesse tonen in wat ze speelt en met wie.

Je hebt 0 van de 6 beoordeeld.

Wat helpt
Voor het gesprek

Praten werkt beter dan controleren.

  • ·Praat over het signaal, niet over je kind. Een teken is geen bewijs en geen schuld.
  • ·Pak de telefoon niet af. Dat duwt je kind juist dieper in zo’n netwerk en sluit het gesprek.
  • ·Bij geld of dreiging: niets betalen, niets wissen (dat is bewijs) en samen om advies vragen.
  • ·Twijfel je? Eén instantie bellen voor advies mag altijd, ook zonder dat er iets ergs is gebeurd.
Andersom
En als jouw kind meedoet?

En als jouw kind een pinpas uitleent of een “klusje” doet?

Soms is jouw kind degene die zijn rekening uitleent, een pakketje doorstuurt of een “snel geld”-klusje aanneemt. Dat voelt als verraad, maar je kind is meestal geronseld en gemanipuleerd, niet door en door crimineel. Hoe eerder je het bespreekbaar maakt, hoe makkelijker je er samen uit komt.

  • 1Benoem het ronselen, niet de schuld. Je kind is uitgekozen en bespeeld. Begin met “ik ben blij dat je het vertelt”, niet met een verwijt.
  • 2Pas of geld terug, niets wissen. Bel meteen de bank en blokkeer de pas, bewaar de chats als bewijs, en betaal niet aan wie dreigt.
  • 3Ken de gevolgen, én de uitweg. Een geldezel-notering kan een rekening tot acht jaar blokkeren, en meedoen is strafbaar. Maar bij een eerste keer is er vaak de Halt-route: een leerstraf zonder strafblad.
  • 4Vraag samen om hulp. Bij dreiging of chantage: bel gratis Veilig Thuis (0800-2000) of de hulplijn van Offlimits (020-261 52 75). Je hoeft dit niet alleen op te lossen.
Even voor jezelf
“Weet mijn kind dat het bij mij terecht kan zonder straf, ook als het al iets gedaan heeft dat niet mag?”
Hulp en advies

Je hoeft dit niet alleen op te lossen.

hulplijn van Offlimits
020-261 52 75
advies en steun, ook bij afpersing met beeld · ma-do 07-23 · vr 09-17 · zo 10-18 · hulplijn.offlimits.nl
  • meldpunt van Offlimits · meldpunt.offlimits.nl (beeld laten verwijderen)
  • preventielijn van Offlimits · 0800-266 64 36
  • Veilig Thuis · 0800-2000 (gratis advies bij zorgen over je kind)
  • Politie · 0900-8844, bij acuut gevaar 112
  • Fraudehelpdesk · 0900-8400 (bij oplichting)
Wat je meeneemt
Drie dingen om te onthouden
  • 01Werving begint vriendelijk: snel geld, een gunst, een klusje. Onverklaarbaar geld is het duidelijkste vroege teken.
  • 02Je kind treft geen schuld door benaderd te worden. Praat over het signaal, pak de telefoon niet af, betaal of wis niets.
  • 03Twijfel je over iets? Bel gratis Veilig Thuis (0800-2000) of de hulplijn van Offlimits (020-261 52 75).
Bronnen
Waar deze cijfers vandaan komen
  • 1 op 8 jongeren (12-18) benaderd. Sociaal Planbureau Groningen, Jeugdpeiling Criminaliteit, 2026.
  • 1 op 5 jongeren zag wervingsoproepen; werving al vanaf 12 jaar. Politiekunde 133, VU/EUR/NSCR, 2026.
  • Criminele uitbuiting minderjarigen +223% (13 naar 42). Nationaal Rapporteur Mensenhandel, 2025.
  • 9 op 10 krijgt beloofde geld nooit; 56% weet niet wat een geldezel is. Saxion Lectoraat Online Weerbaarheid, 2024.
  • Geldezel-notering blokkeert bankrekening tot 8 jaar. NVB-beleid (Extern Verwijzingsregister).
  • 40.000 jonge slachtoffers online fraude per jaar; 30% meldt het. ABN AMRO, 2024.
  • 1 op 5 jongeren (16-19) opgelicht door nepwebshop, gemiddeld 350 euro. Wijzer in geldzaken, 2025.
  • +223% meer meldingen van nagemaakte stemmen in een kwartaal. Fraudehelpdesk, 2026.
  • 60% kan een nagemaakte stem niet onderscheiden. KPN, 2025.
  • 42% van de terrorismeonderzoeken betrof jongeren. Global Terrorism Index, 2026.
  • Radicalisering kan van 16 maanden naar dagen of uren gaan. Soufan Center, 2025.
  • 25 filmpjes tot een Hitler-toespraak op een testaccount. ISD, 2024.
  • 25+ Nederlandse kinderen actief in 764/Com via Roblox en Discord. NOS en Europol, 2025.

Cijfers met bron en jaar uit de CyberBurger Kennisbank 2.0. Laatst bijgewerkt Q2 2026.

Volgende les

Je weet nu hoe het begint en wat je kunt doen.

In de volgende les: cyberpesten, en hoe je herkent wanneer plagen omslaat in iets schadelijks.

Ga naar vorige Onderwerp
Ga terug naar Les
Ga naar volgende Onderwerp